Metoda
Process mining (rekonstrukcja procesów z logów systemowych)
Technika rekonstrukcji rzeczywistego przebiegu procesów biznesowych na podstawie logów systemów (ERP, CRM, BPMS), nie na podstawie dokumentacji ani wywiadów. Pokazuje co dzieje się faktycznie, nie co powinno się dziać. Różnica między obrazem dokumentowanym a rzeczywistym wynosi typowo od 40 do 60 procent.
Źródło pierwotne: Wil van der Aalst, Eindhoven University of Technology, Celonis State of Process Mining 2025
Termin został zdefiniowany akademicko przez Wila van der Aalsta na Uniwersytecie Technicznym w Eindhoven w 2004 roku. Komercjalizacja nastąpiła przez Celonis (założenie 2011, IPO 2024). W 2025 process mining stał się jednym z czterech pre-requirements skutecznego wdrożenia AI obok jakości danych, governance i sponsoringu C-level.
Mechanizm techniczny
Każdy system enterprise loguje zdarzenia z timestampem, identyfikatorem case'u i identyfikatorem aktywności. Process mining konsumuje te logi (typowo z SAP, Oracle, Dynamics, ServiceNow, Salesforce) i rekonstruuje topologię procesu: które aktywności następują po sobie, w jakiej kolejności, z jaką frequencją, jak długo trwają, gdzie powstają błędy.
Wynik jest mierzalny w sposób, w jaki dokumentacja procesów nie jest. Mapa BPMN narysowana przez kierownika operacyjnego pokazuje sześć kroków. Process mining z trzech miesięcy logów ERP pokazuje czternaście, z czego cztery są wariantami obejściowymi powstałymi przez ludzi, których konkretny problem nigdy nie został zaadresowany przez oficjalną procedurę.
Dlaczego ma znaczenie dla AI
Wdrożenie AI w nieuporządkowany proces nie naprawia procesu, multiplikuje jego patologie szybciej. McKinsey Global AI Survey z listopada 2025 wykazał, że firmy z wymiernym wpływem AI na EBIT są dwa razy bardziej skłonne przeprojektować end-to-end procesy biznesowe przed wyborem modelu. Process mining jest fundamentem tego redesignu, bo pokazuje co konkretnie jest do przeprojektowania.
Ograniczenia
Process mining wymaga danych. Procesy nielogowane (decyzje na spotkaniach, korespondencja mailowa, Excele lokalne) nie są widoczne. Stąd wartość uzupełnienia process mining wywiadami z key userami, jak robimy to w ramach Mapowania procesów.
Polski kontekst
W polskich korporacjach średnich Celonis i podobne narzędzia są używane przez około 15 procent firm 500-plus osób (szacunki własne na podstawie ankiet Computerworld Polska 2025). Reszta robi mapowanie procesów przez wywiady i Excela, co daje obraz dokumentowany, nie rzeczywisty.